لوِنت آلپوگه، ریاضیدان Anthropic، روز جمعه ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶ (۲۹ آبان ۱۴۰۵) نوشت که با همکاری Claude به اثبات فرضیه ریمان رسیده است. یک طرح حدود چهار صفحهای و یک کتابخانه Lean با حدود ۱۷ میلیون خط منتشر شده است. جامعه Lean و Mathlib روز ۲۱ نوامبر این اثبات صوری را صحیح دانستهاند و بررسیهای اندرو ساترلند در MIT نشان میدهد کد کامپایل میشود و بخش بزرگی از چکها قبول شدهاند. اما تا بررسی زندهٔ ۲۲ نوامبر ساعت ۱۶:۵۷ به وقت استانبول، دو دسته بررسی در صفحه MIT ناتمام است، صفحه رسمی مؤسسه کلی مسئله را «حلنشده» میداند، و فهم انسانی ایدهها ممکن است خیلی طول بکشد. این هنوز یک ادعا است، نه مسئلهای که از نظر جامعه ریاضی و مؤسسه کلی بسته شده باشد.
تفکیک لایه صوری، فهم انسانی و اعلام مؤسسه کلی، از هیجان خبری مهمتر است.
اعلام ادعا
جمعه ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶، برابر با ۲۹ آبان ۱۴۰۵
گواهی صوری Lean
۲۱ نوامبر؛ جامعه Lean صورت و اثبات را گواهی کرده است
بررسی MIT
بیشتر چکها قبول؛ دو دسته هنوز ناتمام است
مؤسسه کلی
صفحه رسمی تا بررسی ما هنوز حلنشده است
آلپوگه دقیقاً چه چیزی اعلام کرد
آلپوگه در سند ۲۰ نوامبر سایت شخصیاش با احتیاط نوشته «معتقد است» با کار مشترک با Claude اثبات فرضیه ریمان را یافته. متن انگلیسی را جدا میآوریم تا فعل فارسی به «کشف کرد» بدل نشود. منبع اولیه: طرح آلپوگه به صورت PDF؛ Nature و BBC هم آن را نقل کردهاند.
→ I believe I have, working with Claude, discovered a proof of the Riemann Hypothesis.
مدارک منتشرشده دو بخشاند: نوشتاری حدود چهار صفحه، و کتابخانه Lean با حدود ۱۷ میلیون خط. به گزارش BBC، کار حدود شش هفته طول کشیده و نسخهٔ Claude غیردانشعمومی بوده است. برای آشنایی کلی با Claude، راهنمای مقایسه Claude و ChatGPT را ببینید؛ این ادعا را با نسخه عمومی یکی نگیرید و صفحه طرحهای عمومی Claude را بهجای سند ریاضی نخوانید.
او نوشته به بیش از ۲۵۰ هزار صفحه متن رسیده، آن را ناخوانا دانسته و فقط Lean را عرضه کرده است. پس مدارک عمومی همان طرح چهار صفحهای و کتابخانه صوریاند، نه یک مقاله رسمی ۲۵۰ هزار صفحهای. زمان اعلام را «وحشتناک» خوانده و دیدگاه بدبینانه درباره همزمانی با عرضه عمومی سهام را نادرست دانسته است. هیچ رقم مالی در این مطلب نمیآید.

موضع شرکت را با اعلام فرد یکی نکنید
به گزارش Nature، Anthropic در زمان تهیهٔ آن خبر به درخواست اظهارنظر فوری پاسخ نداده بود. این نکته زمانمند است و نباید آن را موضع فعلی قطعی شرکت گرفت.
فرضیه ریمان به زبان ساده
فرضیه ریمان یکی از مسائل جایزه هزاره است. صفحه رسمی مؤسسه کلی میگوید همه صفرهای «غیرواضح» یا «جالب» تابع زتا اعداد مختلطی با بخش حقیقی ۱/۲ هستند. اگر روزی در چارچوب پذیرفتهشده ریاضی بسته شود، نظم اعداد اول دقیقتر معلوم میشود؛ تا وقتی همان صفحه عوض نشده، مسئله از نظر آن مؤسسه باز است.
→ https:/
تابع زتا الگوی اعداد اول را کد میکند. فرضیه میگوید صفرهای «جالب» آن همه روی خط بحرانی مینشینند؛ خطی با بخش حقیقی ۱/۲. شکل زیر فقط طرح مفهومی است، نه محاسبه این ادعا و نه عکس رویداد.

همان روز، به گزارش Nature، راوی وکیل از استنفورد پیشنویس جدا و انسانی الساندرو ماریا ماسولو را هم مطرح کرد. این دو ادعا را یکی نکنید؛ وارد جزئیات ماسولو نمیشویم.
Lean چطور یک اثبات را خطبهخط بررسی میکند
Lean دستیار اثبات است: هر گام به زبانی نوشته میشود که ماشین با قواعد منطق بررسیاش کند. Mathlib کتابخانه تعریفها و قضیههای پذیرفتهشده است و «کرنل» هسته کوچکی است که نباید گام نادرست را بپذیرد. کرنلهای مستقلی مثل nanoda، con-leche، con-ron و lean4lean برای همیناند تا یک باگ واحد کل اطمینان را نسازد.
این لایهها را باید جدا نگه داشت:
صفحه MIT برای کامپایل اصلی این نسخهها را ثبت کرده، و برای بعضی مراحل بعدی از نسخه دوم نام برده است. این فرمان اجرای خانگی نیست.
Lean v4.33.1 → Mathlib v4.33.1
Lean v4.36.0
بررسیهای مستقل تا این لحظه چه میگویند
جامعه Lean و Mathlib در ۲۱ نوامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۵۵ هماهنگ جهانی در فراداده وبلاگ (۱۶:۵۵ استانبول)، بیانیه مشترکی منتشر کردند که Lean FRO و Mathlib Initiative هم تأیید کردهاند. در بیانیه جامعه Lean آمده به صحت اثبات صوری اطمینان کامل دارند، صورت و اثبات را گواهی میکنند، و منتظر توضیح ایدههای تازهاند. ساعت روی صفحه بدون منطقه زمانی است؛ منطقه از فراداده با پسوند Z خوانده شد.
اندرو ساترلند در MIT صفحه راستیآزمایی جداگانهای دارد. خود صفحه میگوید بررسیها با Claude Code اجرا شدهاند؛ این را با نوشتن اثبات یکی نگیرید. آخرین بهروزرسانی در بررسی ما هنوز ۲۲ نوامبر ۲۰۲۶ ساعت ۰۴:۳۵ هماهنگ جهانی (۰۷:۳۵ استانبول) بود و ساعت ۱۶:۵۷ استانبول عوض نشده بود. جزئیات در صفحه بررسی اندرو ساترلند در MIT آمده است.
→ https:/
| بررسی | وضعیت در صفحه MIT |
|---|---|
| کامپایل ۱۷۵٬۱۸۷ ماژول | قبول |
| پنج قضیه اصلی فقط با سه اصل متعارف | قبول |
| کرنلهای مستقل nanoda و con-leche برای کل خروجی | قبول |
| lean۴lean برای همه ماژولهای کامپایلشده | قبول |
| مقایسه صورت قضیه با con-leche و con-ron | قبول |
| بازسازی مستقل sandboxed lake، بایتبهبایت | قبول |
| کرنل پیشفرض و paranoid در Lean روی خروجی export | در حال اجرا؛ هنوز رأی نیست |
| مقایسهگر lake تا انتها | در حال اجرا؛ صورت و اصول در یک اجرا قبول شده، کرنلها ناتمام |
دو کار هنوز تمام نشده: کرنل پیشفرض و paranoid در Lean روی خروجی export (تکنخی؛ هنوز رأی نیست)، و اجرای کامل مقایسهگر lake. حتی اگر بیانیه ۲۱ نوامبر از کرنل رسمی هم گفته باشد، صفحه MIT در ۲۲ نوامبر این دو دسته را ناتمام نشان میدهد و همان را مبنا میگذاریم.
گستره آنچه بررسی شده
در همان صفحه، «GRH» یعنی توابع L دیریکله، برای همه پیمانهها و کاراکترها. توابع زتای ددکیند، توابع L هکه، و توابع L اتومورفیک بهطور کلی جزو صورتهای بررسیشده نبودهاند.
همان صفحه برای بعضی بررسیها حدود یکصد گیگابایت رم گفته است؛ این آموزش اجرای خانگی نیست.
چرا هنوز نمیشود گفت مسئله بسته شده
تا ۱۶:۵۷ به وقت استانبول در ۲۲ نوامبر ۲۰۲۶، برچسب صفحه رسمی مؤسسه کلی همچنان «حلنشده» بود. گواهی صوری جای این برچسب را نمیگیرد.
اندرو گرانویل در Nature نوشتار چهار صفحهای را «درهموبرهم» خوانده است. جان مینرد، برنده مدال فیلدز در آکسفورد، گفته اگر کار کاملاً از آب دربیاید نقطه عطف تاریخی است و حدس میزند درست باشد؛ با این حال هضم را زمانبر میداند. عبارت «دیوانهوار پیچیده» در همان گزارش از تریستن باکمستر است، نه مینرد. ترنس تائو به BBC از زمان هضم و اهمیت نویسنده انسانی گفته است.
داوری سنتی مجله و اعلام مؤسسه کلی هنوز در کار نیست. تا آن مرحله باید گفت ادعا منتشر شده، گواهی صوری داده شده، و مسئله از نظر جامعه ریاضی و مؤسسه کلی بسته نشده است.
این ادعا برای هوش مصنوعی چه معنایی دارد
اگر لایههای صوری پایدار بمانند و جامعه ریاضی ایدهها را بفهمد، ماجرا بیشتر همکاری انسان و مدل است تا جایگزینی ریاضیدان. آلپوگه نویسنده انسانی را کنار کار گذاشته و جامعه Lean منتظر توضیح ایدههای تازه است. ادعاهای اخیر درباره مسائل دیگر با مدلهای هوش مصنوعی بررسی جدا دارند و اینجا واردشان نمیشویم.
جمعبندی تا این لحظه: اعلام را جدی بگیرید، گواهی صوری را انکار نکنید، و تا وقتی صفحه کلی عوض نشده و بررسیهای ناتمام MIT تمام نشده، از زبان بسته شدن مسئله استفاده نکنید. وضعیت را در PDF آلپوگه، بیانیه Lean، صفحه MIT و صفحه رسمی مؤسسه کلی دنبال کنید.
پاسخ به سوالات شما
آیا میشود این ادعا را بهمعنای بسته شدن مسئله گرفت؟
نه. جامعه Lean و Mathlib اثبات صوری را گواهی کردهاند، اما تا ۲۲ نوامبر ۲۰۲۶ ساعت ۱۶:۵۷ به وقت استانبول صفحه رسمی مؤسسه کلی همچنان «حلنشده» بود و دو دسته بررسی در صفحه MIT ناتمام مانده بود. فهم انسانی ایدههای تازه هم ممکن است طول بکشد.
گواهی صوری Lean با داوری ریاضیدانها چه فرقی دارد؟
گواهی صوری یعنی صورت مسئله و زنجیره گامها از نظر کرنل و ابزارهای مقایسه قبول شدهاند. داوری ریاضیدانها یعنی ایده هضم، نوشته و در مجله بررسی شود. این دو یکی نیستند و اعلام مؤسسه کلی لایه سومی است.
آیا جایزه هزاره به این ادعا تعلق گرفته است؟
خیر. تا بررسی ما صفحه رسمی مؤسسه کلی مسئله را حلنشده میدانست. جایزه وقتی معنا پیدا میکند که همان نهاد مسئله را بسته اعلام کند؛ گواهی Lean بهتنهایی آن اعلام نیست.
آیا Claude این کار را تنها انجام داده است؟
آلپوگه نوشته با همکاری Claude کار کرده است. به گزارش BBC کار حدود شش هفته طول کشیده و نسخه بهکاررفته غیردانشعمومی بوده. او نویسنده انسانی معرفی شده و جامعه Lean هم منتظر توضیح ایدههای تازه است.
برای پیگیری وضعیت کدام صفحهها را بخوانیم؟
طرح PDF آلپوگه، بیانیه جامعه Lean در ۲۱ نوامبر، صفحه بررسی اندرو ساترلند در MIT، و صفحه رسمی فرضیه ریمان در مؤسسه کلی. لینکها در متن آمدهاند. بررسیهای ناتمام را تمامشده نخوانید.
